Dự án cải tạo rạch Văn Thánh có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỉ đồng, dự kiến hoàn thành trong năm 2028. Ảnh: Thái Bảo
Những dòng kênh chờ ngày thay áo mới
Dọc nhiều tuyến kênh rạch tại TPHCM, tình trạng nước ô nhiễm, bồi lắng, nhà cửa san sát hai bên bờ đã tồn tại nhiều năm. Người dân mong chờ các dự án cải tạo, chỉnh trang sớm để cải thiện môi trường sống.
Tại kênh Hy Vọng (phường Tân Sơn), dòng nước đen, rác thải tích tụ gây ô nhiễm. Bà Nguyễn Thị Sáu, người sống bên kênh hơn 20 năm, cho biết những ngày mưa, nước dâng khiến dòng kênh nhìn sạch hơn, nhưng khi nước cạn, mùi hôi lại xuất hiện, ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Bà Sáu mong dự án cải tạo sớm triển khai. Cùng sinh sống tại khu vực, chị Gia Hân kỳ vọng tuyến kênh được khơi thông dòng chảy, chỉnh trang cảnh quan hai bên bờ.
Không riêng kênh Hy Vọng, nhiều tuyến kênh rạch khác đang được đầu tư cải tạo với quy mô lớn.
Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh (phường Thạnh Mỹ Tây) vừa khởi công gói thầu xây lắp đầu tiên. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỉ đồng, cải tạo khoảng 2,24km rạch, gồm các hạng mục nạo vét, xây kè, hệ thống thoát nước, đường giao thông và chỉnh trang cảnh quan.
Theo ông Nguyễn Hoàng Anh Dũng - Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM, dự án nhằm cải thiện khả năng tiêu thoát nước, giảm nguy cơ ngập úng, nâng cao chất lượng môi trường sống và chỉnh trang đô thị.
Ở quy mô lớn hơn, dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên với tổng vốn hơn 9.000 tỉ đồng đang triển khai trên tuyến dài gần 32km, đạt khoảng 75% khối lượng. Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm với tổng vốn hơn 17.000 tỉ đồng cũng đang thi công.
Tại kênh Đôi, dự án chỉnh trang bờ Bắc với tổng vốn hơn 7.300 tỉ đồng đang triển khai. Trong khi đó, các dự án chỉnh trang bờ Nam với tổng vốn gần 49.000 tỉ đồng đã được thông qua chủ trương đầu tư, hướng đến di dời nhà ven kênh, xây kè, mở rộng đường và phát triển không gian xanh.
Thành phố cũng đã thông qua chủ trương đầu tư hoặc điều chỉnh chủ trương đầu tư ba dự án cải tạo kênh Hy Vọng, rạch Bàu Trâu và rạch Bà Tàng với tổng vốn hơn 15.200 tỉ đồng. Các công trình tập trung nạo vét, xây kè, cải thiện thoát nước và chỉnh trang cảnh quan.
Gỡ bài toán mặt bằng, ổn định cuộc sống người dân
Bên cạnh nguồn lực đầu tư lớn, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư là một trong những vấn đề quan trọng đối với các dự án cải tạo kênh rạch tại TPHCM.
Riêng dự án rạch Văn Thánh có 1.077 trường hợp bị ảnh hưởng, gồm 749 trường hợp giải tỏa toàn phần và 328 trường hợp giải tỏa một phần. Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng hơn 6.812 tỉ đồng, chiếm gần 80% tổng mức đầu tư.
Bà Bùi Thị Hồng Quế - Chủ tịch UBND phường Thạnh Mỹ Tây - cho biết, công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề pháp lý và bảo đảm quyền lợi người dân.
Với số trường hợp giải tỏa toàn phần khá lớn, địa phương đặc biệt quan tâm phương án tái định cư, bảo đảm người dân có nơi ở ổn định, tạo sự đồng thuận trong quá trình bàn giao mặt bằng.
Theo bà Quế, địa phương đang tập trung thực hiện nhiệm vụ bàn giao mặt bằng toàn tuyến, tạo điều kiện để dự án triển khai đúng tiến độ, hướng đến hoàn thành vào năm 2028.
Áp lực giải phóng mặt bằng cũng đặt ra tại các dự án chuẩn bị triển khai. Dự án cải tạo rạch Bà Tàng dự kiến ảnh hưởng 851 trường hợp, trong đó 587 trường hợp giải tỏa toàn phần. Các dự án chỉnh trang bờ Nam kênh Đôi liên quan đến việc di dời hàng nghìn hộ dân, đặt ra yêu cầu bố trí nơi ở mới và ổn định sinh kế.
Tại kỳ họp HĐND TPHCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031 mới đây, ông Võ Văn Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM - yêu cầu khẩn trương triển khai các dự án chỉnh trang đô thị, cải tạo môi trường kênh rạch, từ khâu chuẩn bị đầu tư, phê duyệt dự án đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và thi công.
Đặc biệt, ông Võ Văn Minh nhấn mạnh công tác tái định cư phải được xem là khâu then chốt. Đồng thời, UBND TPHCM cần kiểm soát chặt chẽ tổng mức đầu tư, tiến độ, chất lượng và hiệu quả từng dự án; thận trọng xem xét các đề xuất điều chỉnh chủ trương đầu tư, bảo đảm đúng thẩm quyền và quy định.
Còn theo Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được, thành phố xác định không chỉ giải quyết một căn nhà hay một tuyến kênh, mà phải giải quyết đồng thời nơi ở mới, sinh kế mới, hạ tầng mới và chất lượng cuộc sống mới cho người dân. Đây là cách tiếp cận phát triển đô thị lấy con người làm trung tâm.
