Nga kiểm soát nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia từ cuối tháng 2.2022. Ảnh: TASS
Kinh nghiệm vận hành trong điều kiện chiến sự của nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu Zaporizhzhia có thể trở thành “bài học sống còn” cho nhà máy điện hạt nhân Iran Bushehr, theo nhận định của một nghị sĩ Nga trong bối cảnh nguy cơ tấn công nhằm vào hạ tầng hạt nhân ngày càng hiện hữu.
Phát biểu với truyền thông, Thượng nghị sĩ Igor Kastyukevich cho rằng việc duy trì hoạt động của Zaporizhzhia trong môi trường chiến đấu - với pháo kích, máy bay không người lái và cả tình trạng mất điện bên ngoài - là điều “chưa từng có tiền lệ trong lịch sử năng lượng hạt nhân”.
Theo ông, dù Bushehr nằm ven Vịnh Ba Tư và cách xa tiền tuyến, nhưng những căng thẳng địa chính trị hiện nay buộc Iran phải tính đến các kịch bản xấu nhất. “Tehran hoàn toàn có thể tham khảo kinh nghiệm từ Zaporizhzhia để điều chỉnh kế hoạch bảo vệ các cơ sở hạt nhân trước nguy cơ phá hoại hoặc tấn công”, ông nói.
Điểm đáng chú ý là không chỉ dừng ở biện pháp vật lý, kinh nghiệm từ Zaporizhzhia còn bao trùm nhiều lớp bảo vệ hiện đại, từ tăng cường an ninh, phòng thủ mạng, xây dựng hệ thống điện dự phòng khẩn cấp, cho đến đào tạo nhân sự ứng phó trong điều kiện cực đoan. Những yếu tố này, theo phía Nga, có thể được “chuẩn hóa” thành các tiêu chuẩn an ninh hạt nhân mới trong thời đại xung đột.
Thực tế, kể từ năm 2022, khu vực quanh Zaporizhzhia liên tục hứng chịu các cuộc tấn công bằng pháo và UAV, khiến hệ thống điện bên ngoài nhiều lần bị gián đoạn. Báo cáo mới nhất của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết nhà máy này vừa tiếp tục mất kết nối với một trong hai đường dây điện chính - yếu tố sống còn để đảm bảo làm mát lò phản ứng.
Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho hay cơ quan này đang xúc tiến các cuộc đàm phán nhằm thiết lập một lệnh ngừng bắn cục bộ để sửa chữa hạ tầng. Trên thực tế, IAEA đã phải đứng ra dàn xếp ít nhất 5 lần “ngừng bắn kỹ thuật” tương tự để khôi phục các đường dây điện bị hư hại.
Trong khi đó, căng thẳng tại Iran cũng đang leo thang. Sau vụ tấn công xảy ra gần một tổ máy đang hoạt động của Bushehr hôm 24.3, Bộ Ngoại giao Nga đã lên tiếng yêu cầu chấm dứt các hành động mà Mátxcơva gọi là “gây hấn vô cớ”, đặc biệt là nhằm vào các cơ sở hạt nhân dân sự nằm trong cơ chế giám sát của IAEA.
Giới quan sát cho rằng việc Nga nhấn mạnh “bài học Zaporizhzhia” không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn phản ánh một thực tế đáng lo ngại: các nhà máy điện hạt nhân - vốn được coi là biểu tượng của an ninh năng lượng - đang dần trở thành mục tiêu tiềm tàng trong các cuộc xung đột hiện đại.
Nếu xu hướng này tiếp diễn, nhà máy điện hạt nhân Bushehr có thể không chỉ là một nhà máy điện, mà còn là “phòng thí nghiệm” cho cách thế giới đối phó với rủi ro hạt nhân trong thời chiến - nơi mỗi sai sót đều có thể để lại hậu quả vượt xa biên giới quốc gia.
