Lực lượng cứu hộ Trung Quốc và Nepal phối hợp tìm kiếm người mất tích trong một đường hầm thủy điện gần Bidur, Nepal, ngày 30.8.2026. Ảnh: Xinhua
Thủy điện từ lâu được xem là một trong những động lực tăng trưởng và nguồn năng lượng tái tạo quan trọng của Nepal. Tuy nhiên, trận lũ nghiêm trọng hồi tháng 8 đã cho thấy những rủi ro đối với hệ thống điện của quốc gia nằm trên sườn dãy Himalaya.
Theo AFP, thảm họa bắt nguồn từ một vụ sạt lở đất đá và băng trên vùng núi ở biên giới Trung Quốc - Nepal, khiến hơn 1.400 người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích. Sự cố cũng làm 410MW công suất phát điện, tương đương khoảng 10% tổng công suất của Nepal, phải ngừng hoạt động.
Hơn 90% điện năng của Nepal hiện đến từ thủy điện. Trong một thập kỷ qua, nước này đã tăng công suất thủy điện hơn 4 lần, lên khoảng 4.120MW, qua đó đưa điện lưới tới gần như toàn bộ 30 triệu dân.
Nguồn cung gia tăng từng giúp Nepal xuất khẩu điện dư thừa sang Ấn Độ và Bangladesh. Tuy nhiên, hoạt động này đã phải tạm dừng sau thảm họa.
Theo đánh giá của Chính phủ Nepal, khoảng một nửa thiệt hại về cơ sở hạ tầng do thảm họa gây ra thuộc lĩnh vực năng lượng. Bảy dự án thủy điện bị ảnh hưởng trực tiếp, trong khi 6 dự án đang xây dựng với tổng công suất 508MW cũng chịu thiệt hại. Nhiều tuần sau thảm họa, lực lượng cứu hộ vẫn tiếp tục tìm kiếm hàng trăm công nhân, kỹ sư và nhân viên khác bị mất tích trong các đường hầm thủy điện.
Quy mô tổn thất đặt ra yêu cầu xem xét lại cách thiết kế và xây dựng các công trình thủy điện trong bối cảnh sông băng thu hẹp, lớp đất đóng băng lâu năm tan dần và các nguy cơ địa chất ngày càng khó dự báo.
Bộ trưởng Bộ Năng lượng, Tài nguyên nước và Thủy lợi Nepal Biraj Bhakta Shrestha cho rằng, thảm họa mang lại những bài học quan trọng, đòi hỏi nước này không chỉ đánh giá thiệt hại mà còn phải xây dựng các giải pháp giảm rủi ro trong tương lai.
Các nhà khoa học cho hay, thảm họa tháng 8 không bắt nguồn từ một hiện tượng thời tiết cực đoan đơn lẻ mà là kết quả của nhiều yếu tố khí hậu và địa chất. Giới chuyên gia đề xuất các nhà máy thủy điện cần được bố trí ở vị trí cao hơn so với lòng sông, đồng thời tăng cường hệ thống cảnh báo, kế hoạch sơ tán và khả năng vận hành từ xa.
Theo Cơ quan Hợp tác quốc tế Đức (GIZ), phát triển thêm điện mặt trời có thể giúp Nepal giảm phụ thuộc vào thủy điện, đồng thời xây dựng hệ thống năng lượng linh hoạt và bền vững hơn.
