Cuộc sống ngột ngạt cạnh các mỏ đá vôi
Có mặt tại thôn Tiên Phong, xã Nam Ba Đồn (tỉnh Quảng Trị) vào những ngày nắng rát, chúng tôi ghi nhận từng đoàn xe tải trọng lớn nối đuôi nhau ra vào các mỏ đá. Mỗi lần xe chạy qua, bụi mịn cuốn theo gió phủ trắng cả đoạn đường dân sinh và nhà cửa hai bên.
Cách khu vực mỏ khai thác đá chỉ vài trăm mét, căn nhà của ông Cao Đức Phụng (68 tuổi) gần như luôn đóng kín cửa. Trên mặt bàn, kệ tivi, nền nhà phủ trắng một lớp bụi, dù gia đình thường xuyên lau dọn.
Ông Phụng cho biết, gia đình ông sống ở đây từ năm 1984. Trước kia, khu vực này yên bình, đất đai màu mỡ nhờ phù sa sông Gianh. Vườn nhà rộng với đủ loại cây ăn quả như bưởi, chanh, ổi, bí đao, mướp và nhiều loại cây lấy lá như chè, vối, lá vằng.
“Mấy chục năm trước cây cối xanh tốt lắm, bán cũng có thêm thu nhập. Nhưng từ khi mỏ đá hoạt động, bụi phủ kín lá cây, cây còi cọc dần, trái nhỏ hơn trước rất nhiều” - ông Phụng nói.
Theo ông Phụng, điều khiến gia đình mệt mỏi nhất là mỗi khi mỏ đá khai thác, bụi lại bay mù mịt vào nhà suốt cả ngày. Đặc biệt vào mùa hè, gió thổi mạnh khiến bụi phủ trắng nhà cửa, vườn tược. Dù gia đình lau dọn nhiều lần trong ngày nhưng chỉ sau vài giờ, đồ đạc lại bám đầy lớp bụi trắng.
“Con cháu không dám về chơi nhiều vì sợ bụi ảnh hưởng đến sức khỏe. Nhà lúc nào cũng đóng kín cửa nhưng bụi vẫn lọt vào” - ông Phụng thở dài.
Không chỉ chịu cảnh ô nhiễm bụi, người dân nơi đây còn thường xuyên sống trong cảm giác bất an mỗi khi mỏ đá nổ mìn. Theo ông Phụng, đã nhiều lần đá từ khu vực khai thác văng vào khu dân cư, gây hư hỏng tài sản khiến người dân bất an.
“Khoảng hai tháng trước, hai cục đá lớn rơi thủng mái chuồng lợn của gia đình. Trước đó, mái nhà cũng từng bị đá văng làm hư hỏng. Nhà tôi bị đá bay vào khoảng 7 lần rồi. Mỗi lần mỏ nổ mìn là người dân lại thấp thỏm, lo không biết đá có tiếp tục bay vào nhà nữa không” - ông Phụng cho biết thêm.
Cách đó không xa, căn nhà bà Hoàng Thị Thái (66 tuổi) nằm đối diện khu vực mỏ khai thác đá, cách chừng 300m. Từ hiên nhà bà, có thể nghe rõ tiếng máy nghiền đá, tiếng khoan đục vang lên liên tục.
Mỗi khi gió lớn, bụi mịn từ phía mỏ đá theo gió tràn qua khu dân cư. Hàng rào, mái nhà, vườn rau trước sân phủ lớp bụi trắng xám.
“Sáng làm từ 7 giờ đến gần trưa. Chiều lại làm tiếp. Hôm nào giữa trưa cũng nổ mìn, tiếng vang cả vùng” - bà Thái chia sẻ.
Để hạn chế bụi, gia đình bà phải lắp thêm tấm chắn phía trước nhà, cửa phòng luôn đóng kín, nhiều vật dụng phải phủ bạt, che kín. “Người dân không phản đối phát triển kinh tế, nhưng khai thác phải đảm bảo an toàn và giảm ảnh hưởng đến dân. Nếu không thì cần tính chuyện di dời dân ra khỏi khu vực ảnh hưởng để người ổn định cuộc sống” - bà Thái nói.
Theo phản ánh của người dân, khu vực này chịu ảnh hưởng từ hoạt động khai thác của mỏ đá Công ty TNHH Vận tải và Thương mại Mai Thanh (thuộc địa bàn xã Tuyên Hóa) và mỏ đá của Công ty Cổ phần 207 (thuộc địa bàn xã Nam Ba Đồn).
Ghi nhận tại hiện trường cho thấy, tại các khu vực khai thác đá, máy nghiền và các loại thiết bị xay, sàng hoạt động liên tục. Xe tải chở vật liệu nối đuôi nhau ra vào mỏ. Mỗi khi gió lớn, bụi đá mịn lại phát tán ra xung quanh, khiến không khí trở nên ngột ngạt.
Nổ mìn khiến đá lấp sông, người dân lo ngại dòng chảy bị thay đổi
Rời xã Nam Ba Đồn, chúng tôi tìm đến thôn Phúc Tùng (xã Tuyên Phú, tỉnh Quảng Trị) - một miền quê vốn yên bình bên dòng sông Gianh. Thế nhưng, sự bình yên ấy dần bị xáo trộn kể từ khi các mỏ đá đi vào hoạt động.
Dù không có mỏ đá nằm trên địa bàn, người dân nơi đây cho biết họ vẫn hằng ngày phải chịu ảnh hưởng từ bụi đá, tiếng ồn và những rung chấn phát ra từ hai mỏ đá của Công ty CP Khoáng sản Minh Cầm và Công ty TNHH Xây dựng Đại Phúc Sông Gianh (thôn Mã Thượng, xã Tuyên Bình), phía bên kia sông Gianh. Vào thời điểm khai thác đá, những đợt rung chấn và bụi theo gió phát tán qua sông khiến cuộc sống sinh hoạt của nhiều hộ dân bị đảo lộn.
Ông Đinh Công Hạnh (71 tuổi, thôn Phúc Tùng) cho biết, từ khoảng năm 2022, cuộc sống của nhiều hộ dân trong khu vực bắt đầu bị ảnh hưởng rõ rệt khi hoạt động khai thác tại mỏ đá diễn ra với tần suất dày đặc hơn. Theo ông Hạnh, gần như ngày nào mỏ đá cũng tiến hành nổ mìn vào sau 11h trưa và sau 17h chiều.
“Mỗi lần nổ mìn, cả nhà rung chuyển như có động đất. Đang ngồi trong nhà cũng nghe tiếng nổ vang dội, cửa kính và đồ đạc rung lên bần bật. Người già và trẻ nhỏ ai cũng lo lắng, bất an” - ông Hạnh nói.
Không chỉ chịu ảnh hưởng bởi rung chấn từ hoạt động nổ mìn, người dân nơi đây còn sống trong cảnh khói bụi bao phủ nhà cửa, đặc biệt vào mùa hè khi gió lớn khiến bụi đá phát tán khắp khu dân cư.
Chỉ tay vào vết nứt kéo dài trên bức tường ngôi nhà của mình, anh Nguyễn Hữu Nghĩa (thôn Phúc Tùng) cho rằng rung chấn từ các đợt nổ mìn có thể là nguyên nhân khiến công trình bị ảnh hưởng.
“Mỗi lần nổ mìn là nhà cửa rung lên bần bật. Người dân ai cũng lo lắng nhưng không biết làm cách nào để tình trạng này chấm dứt” - anh Nghĩa nói.
Đặc biệt, theo phản ánh của người dân, sau mỗi đợt nổ mìn, nhiều tảng đá lớn cùng đất đá vụn từ khu vực khai thác tràn xuống sông Gianh, khiến một đoạn lòng sông bị bồi lấp. Người dân lo ngại tình trạng này có thể làm thay đổi dòng chảy, gia tăng nguy cơ sạt lở vào mùa mưa.
Có mặt tại mỏ đá của Công ty TNHH Xây dựng Đại Phúc Sông Gianh vào những ngày cuối tháng 5.2026, chúng tôi ghi nhận hình ảnh nhiều tảng đá lớn sau khi nổ mìn nằm chất đống dưới chân ngọn núi và tràn xuống dòng sông Gianh.
Các mỏ đá nói trên đều được cấp phép khai thác từ nhiều năm trước, nhưng người dân phản ánh việc kiểm soát bụi, tiếng ồn, rung chấn và nổ mìn chưa đảm bảo, khiến đời sống sinh hoạt bị ảnh hưởng nghiêm trọng suốt thời gian dài. Người dân mong muốn các cơ quan chức năng sớm kiểm tra, có giải pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác nhằm bảo đảm môi trường sống và sự an toàn cho khu dân cư.
