Greenland lộ "gót chân Achilles" đáng lo ngại
Bên dưới những khối băng dày hàng kilomet của Greenland, một “điểm yếu chí tử” đang âm thầm thúc đẩy quá trình tan chảy nhanh hơn dự kiến.
Quang cảnh thủ phủ Nuuk, Greenland. Ảnh: Xinhua
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học cho rằng những tảng băng khổng lồ của Greenland chủ yếu trượt trên nền đá cứng, giúp kìm hãm phần nào tốc độ băng chảy ra đại dương.
Tuy nhiên, một phát hiện mới đang buộc giới nghiên cứu phải nhìn lại giả định này. Dữ liệu địa chấn cho thấy dưới nhiều khu vực băng của Greenland tồn tại những lớp trầm tích mềm, dày tới khoảng 200m - một yếu tố có thể khiến băng trượt nhanh hơn đáng kể.
Khám phá này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi Greenland hiện là một trong những nguồn đóng góp lớn nhất vào mực nước biển dâng toàn cầu. Chỉ cần tốc độ băng tan chảy tăng lên trong thời gian dài, hệ quả đối với các đường bờ biển trên khắp thế giới có thể rất nghiêm trọng.
Nghiên cứu do nhóm khoa học tại Đại học California San Diego (UCSD), dưới sự dẫn dắt của nhà nghiên cứu Yan Yang, thực hiện. Thay vì khoan xuyên qua hàng kilomet băng - một phương án cực kỳ tốn kém và phức tạp - nhóm đã tận dụng các sóng địa chấn phát ra từ những trận động đất lớn ở xa.
Khi các sóng này lan truyền qua Trái đất, đi vào Greenland, xuyên qua lớp băng rồi chạm tới nền bên dưới, chúng để lại những “dấu vết thời gian” rất nhỏ. Các máy đo địa chấn đặt trên bề mặt băng ghi lại sự chậm trễ của sóng, từ đó cho phép các nhà khoa học xác định vật liệu nằm dưới đáy băng là đá cứng hay trầm tích mềm.
Phân tích dữ liệu từ 373 trạm địa chấn rải khắp Greenland cho thấy, ở nhiều khu vực, đặc biệt là tại ranh giới giữa băng và nền đất, tồn tại một lớp vật chất có vận tốc truyền sóng thấp - dấu hiệu điển hình của trầm tích mềm.
Điều đáng chú ý là các lớp trầm tích này không chỉ nằm gần bờ biển, nơi băng thường tan chảy nhanh, mà còn xuất hiện sâu trong nội địa, dưới những vùng băng trông có vẻ ổn định.
Sự phân bố “không đồng đều” này khiến giới khoa học lo ngại, bởi các dòng băng chảy mạnh ở cửa thoát có thể được tiếp sức từ những khu vực bên trong, nơi bề mặt ít biến động nhưng đáy băng lại rất dễ trượt.
Không phải mọi khu vực dưới đáy băng Greenland đều có cùng trạng thái nhiệt. Những nơi nền băng bị rã đông thường trùng khớp với các lớp trầm tích dày và mềm hơn.
Tuy vậy, nghiên cứu cũng phát hiện những túi trầm tích mềm nằm ở các khu vực mà mô hình nhiệt cho rằng vẫn đang đóng băng, cho thấy điều kiện địa chất và nhiệt độ tại chỗ có thể biến đổi rất phức tạp.
Theo các ước tính, Greenland đã đóng góp khoảng hơn 1cm vào mực nước biển toàn cầu trong giai đoạn 1992-2018. Con số này có thể tăng nhanh nếu những “gót chân Achilles” dưới lớp băng tiếp tục phát huy tác động trong bối cảnh Trái đất ấm lên.
Giới khoa học cho rằng, để thu hẹp khoảng bất định đó, cần mở rộng mạng lưới quan trắc địa chấn và kết hợp chặt chẽ hơn với dữ liệu vệ tinh về tốc độ băng tan chảy. Chỉ khi hiểu rõ nền băng của Greenland, con người mới có thể dự báo chính xác hơn tương lai mực nước biển và những rủi ro mà các cộng đồng ven biển đang phải đối mặt.
