Đường ống dầu Đông-Tây của Saudi Arabia. Ảnh: IEA
Giới chức và lãnh đạo ngành năng lượng trong khu vực cho rằng, xây dựng các đường ống dẫn dầu khí mới có thể là lựa chọn duy nhất để giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đây là những dự án đắt đỏ, phức tạp về chính trị và có thể mất nhiều năm để hoàn thành.
Thực tế hiện nay càng làm nổi bật vai trò của đường ống dầu Đông - Tây của Saudi Arabia. Được xây dựng từ thập niên 1980 sau nỗi lo “chiến tranh tàu chở dầu” trong cuộc Iran - Iraq, đường ống dài khoảng 1.200km này hiện vận chuyển tới 7 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Vùng Vịnh ra Biển Đỏ, hoàn toàn tránh eo biển Hormuz.
“Nhìn lại, đó là một nước đi thiên tài”, một lãnh đạo năng lượng cấp cao trong khu vực nhận định. Tổng giám đốc tập đoàn dầu khí Saudi Aramco, Amin Nasser, cũng khẳng định đường ống này đang là “trục vận chuyển chủ lực” trong bối cảnh hiện nay.
Trước rủi ro gia tăng, Riyadh đang cân nhắc mở rộng công suất tuyến Đông - Tây hoặc xây dựng các đường ống mới để vận chuyển nhiều hơn trong tổng sản lượng hơn 10 triệu thùng/ngày của mình mà không đi qua vùng biển nhạy cảm.
Không chỉ riêng Saudi Arabia, nhiều nước Vùng Vịnh cũng đang tính toán lại các kế hoạch từng bị đình trệ trước đây do chi phí cao và trở ngại kỹ thuật. Theo các chuyên gia, tư duy trong khu vực đang thay đổi rõ rệt từ những ý tưởng “trên giấy” sang các phương án mang tính triển khai thực tế.
Một trong những hướng đi được nhắc tới là xây dựng mạng lưới đường ống liên kết đa quốc gia thay vì chỉ một tuyến riêng lẻ. Tuy nhiên, đây cũng là kịch bản khó nhất do đòi hỏi sự phối hợp chính trị sâu rộng giữa các nước.
Ở tầm xa hơn, các đường ống này có thể trở thành một phần của hành lang thương mại lớn nối từ Ấn Độ qua Trung Đông tới châu Âu. Dù vậy, các phương án như kéo ống tới cảng Haifa của Israel vẫn vấp phải nhiều nhạy cảm chính trị.
Một số chuyên gia tin rằng các đường ống hướng ra Địa Trung Hải - qua Israel hoặc Ai Cập - sớm muộn cũng sẽ được xây dựng, nhằm giúp các nước kiểm soát tốt hơn vận mệnh năng lượng của mình mà không bị phụ thuộc vào các điểm nghẽn.
Tuy nhiên, rào cản vẫn rất lớn. Chi phí tái tạo một tuyến tương tự Đông - Tây hiện nay có thể lên tới ít nhất 5 tỉ USD, trong khi các dự án xuyên nhiều quốc gia có thể đội giá lên 15-20 tỉ USD. Chưa kể các nguy cơ an ninh như bom mìn chưa nổ, hoạt động của các nhóm vũ trang hay địa hình khắc nghiệt cũng khiến bài toán trở nên phức tạp.
Ngay cả các tuyến hướng xuống Oman cũng không hoàn toàn an toàn, khi các cảng như Salalah gần đây đã phải tạm đóng cửa vì các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái.
Trong ngắn hạn, giải pháp khả thi hơn có thể là mở rộng các tuyến hiện có, như đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia hoặc đường ống dẫn dầu từ Abu Dhabi tới Fujairah. Đồng thời, việc phát triển thêm các cảng xuất khẩu ở Biển Đỏ, bao gồm dự án tại thành phố tương lai Neom, cũng đang được tính đến.
