Ít nhất 160 người thiệt mạng và hàng trăm người mất tích sau trận lũ và lở đất xảy ra sáng 26.8, tại khu vực biên giới Nepal - Tây Tạng. Nhiều người mất tích được cho là du khách nước ngoài.
Theo AFP, dòng bùn và nước tràn xuống với tốc độ rất nhanh, tạo sức mạnh như "bê tông lỏng". Khi phát hiện dòng lũ, người dân gần như không còn đủ thời gian để chạy thoát.
Lở đất có thể đã chặn dòng sông
Nguyên nhân chính xác của thảm họa chưa được xác định. Ngoại trưởng Nepal Shishir Khanal cho rằng, một trận động đất có thể đã gây ra lở đất. Đất đá sau đó chặn dòng sông, khiến nước tích tụ và bất ngờ tràn xuống hạ lưu khi phá vỡ vật cản.
Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho biết, sự việc ban đầu được ghi nhận là một trận động đất mạnh 4,4 độ. Phân tích bổ sung các sóng địa chấn cho thấy năng lượng gây rung chấn nhiều khả năng bắt nguồn từ lở đất.
Đánh giá sơ bộ của Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi tổng hợp (ICIMOD), có trụ sở tại Kathmandu, không phát hiện dấu hiệu bất thường ở phía biên giới Trung Quốc.
Ông Sarthak Shrestha - chuyên gia tại ICIMOD - cho rằng, một vụ lở đá và băng có thể đã xảy ra ở Nepal, chặn sông Lhende. Nước dồn lại phía sau vật cản rồi tạo thành dòng lũ lớn.
Khu vực này gần như không có mưa trước khi xảy ra lũ. Nhà thủy văn học Hatim Sharif thuộc Đại học Texas ở San Antonio cho hay, đây là lý do khiến các hệ thống cảnh báo lũ thông thường khó phát huy hiệu quả.
Dòng lũ bùn quá nhanh để chạy thoát
Theo ông Sharif, khi nhìn thấy dòng lũ bùn tràn tới thì thường đã quá muộn. Chạy bộ hoặc rời đi bằng ôtô cũng khó giúp thoát hiểm do bùn và nước di chuyển với tốc độ rất cao. Ông cho rằng, người dân cần nhanh chóng tìm đến khu vực cao hơn, ít nhất khoảng 6m.
Nhà nghiên cứu Dorothy Heinrich thuộc Đại học Reading của Anh cho hay, các con sông ở vùng núi thường có lòng sông hẹp. Khi dòng chảy bị lở đất hoặc tuyết lở chặn lại, nước có thể nhanh chóng tích tụ rồi tạo thành dòng lũ cực mạnh.
Chuyên gia Qianggong Zhang của ICIMOD cảnh báo nguy cơ xảy ra thêm một trận lũ do dòng sông có thể vẫn bị chặn ở thượng nguồn.
Biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng rủi ro
Nepal cũng thường xuyên đối mặt với lũ do vỡ hồ băng (GLOF), xảy ra khi lượng nước lớn từ các hồ do băng tan bất ngờ thoát ra.
Một thảm họa tương tự vào tháng 7.2025 bắt nguồn từ huyện Gyirong của Trung Quốc rồi tràn vào huyện Rasuwa của Nepal. Tuy nhiên, giới chức chưa xác nhận GLOF có phải nguyên nhân của trận lũ mới nhất hay không.
AFP cho biết, hiện còn quá sớm để xác định mối liên hệ giữa thảm họa lần này và biến đổi khí hậu. Các nhà khoa học sẽ tiếp tục nghiên cứu để đánh giá khả năng sự kiện xảy ra trong điều kiện khí hậu hiện nay so với thời kỳ tiền công nghiệp.
