Anh Trần Văn Minh (ngoài cùng bên phải) đang là nhân viên đóng gói tại một kho hàng ở Hà Nội. Dù là lao động phổ thông nhưng công việc của anh đòi hỏi phải biết sử dụng máy quét mã và phần mềm quản lý đơn hàng. Ảnh: NVCC
Máy móc ngày càng thay thế lao động phổ thông
Sau gần 6 năm làm việc trong lĩnh vực xây dựng tại Hà Nội, bà Lê Thị Mai (45 tuổi) vẫn chủ yếu đảm nhận những công việc như vận chuyển vật liệu, hỗ trợ thi công và hoàn thiện công trình. Những năm đầu mới vào nghề, thu nhập của bà khoảng 7 triệu đồng/tháng, hiện thu nhập khoảng 9 triệu đồng.
“Thu nhập có tăng nhưng không nhiều. Muốn có thêm tiền thì phải nhận thêm việc hoặc làm thêm giờ”, bà Mai chia sẻ.
Bà Mai cho hay, tại công trường, bà nhận thấy máy móc ngày càng được sử dụng nhiều hơn. Một số công đoạn trước đây cần nhiều lao động nay được hỗ trợ bằng thiết bị, giúp giảm sức người và rút ngắn thời gian thi công.
“Máy móc ngày càng hiện đại nhưng không phải ai cũng được đào tạo để vận hành. Lao động phổ thông như chúng tôi chủ yếu làm theo kinh nghiệm nên muốn chuyển sang công việc kỹ thuật không dễ dàng”, bà Mai nói.
Anh Trần Văn Minh (27 tuổi) là nhân viên đóng gói tại một kho hàng ở Hà Nội. Công việc của anh là phân loại, kiểm tra và đóng gói đơn hàng. Trước đây phần lớn công việc được thực hiện thủ công thì hiện nay, người lao động phải sử dụng thêm máy quét mã và phần mềm quản lý đơn hàng.
“Công việc vẫn còn nhưng cách làm thay đổi, lao động phải biết sử dụng thiết bị, nếu không thì sẽ khó theo kịp”, anh Minh cho biết.
Sau khoảng 3 năm làm việc, thu nhập của anh Minh hiện ở mức khoảng 8 triệu đồng/tháng. Mong muốn của anh là chuyển sang vị trí có mức thu nhập tốt hơn nhưng việc thiếu kỹ năng chuyên môn khiến quá trình tìm kiếm công việc mới không dễ dàng.
Muốn có cơ hội tăng thu nhập, anh Lã Tiến Hoàng (24 tuổi, Hà Nội) đang tìm kiếm một công việc mới sau thời gian làm việc trong lĩnh vực dịch vụ. Anh Hoàng cho biết, điều anh quan tâm khi tìm việc không chỉ là mức lương ban đầu mà còn là khả năng học hỏi và phát triển sau khi vào doanh nghiệp.
“Lương cao thì ai cũng muốn, nhưng nếu công việc không có cơ hội học thêm thì sau vài năm mình vẫn chỉ làm công việc cũ. Đến lúc muốn chuyển việc lại phải bắt đầu từ đầu”, anh Hoàng chia sẻ.
Theo anh Hoàng, nếu doanh nghiệp có chương trình đào tạo kỹ năng cho người lao động, anh sẵn sàng tham gia, kể cả phải bắt đầu từ những kỹ năng cơ bản.
Xóa rào cản nâng cao thu nhập của lao động phổ thông
Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội nhận định, dù chiếm tỉ lệ tuyển dụng vượt trội tại các phiên giao dịch việc làm tại địa bàn Thủ đô, lao động phổ thông vẫn là nhóm yếu thế và dễ tổn thương nhất trước những biến động của thị trường.
“Đặc biệt, khi các ngành bán lẻ, kho vận và logistics đẩy mạnh ứng dụng AI cùng dây chuyền tự động hóa, nguy cơ bị cắt giảm giờ làm, thậm chí đào thải hoàn toàn đối với lực lượng lao động phổ thông đang hiện hữu rõ nét hơn bao giờ hết”, ông Thành nói.
Để giúp người lao động vượt qua "bẫy thu nhập thấp" và tránh nguy cơ bị công nghệ thay thế, ông Vũ Quang Thành đề xuất giải pháp cốt lõi là triển khai mô hình "đào tạo nâng cấp" linh hoạt tại chỗ, với sự phối hợp chặt chẽ giữa ba bên.
Doanh nghiệp chủ động "cầm tay chỉ việc" bằng cách thay đổi tư duy, không coi lao động phổ thông là lực lượng thay thế ngắn hạn. Việc lồng ghép các lớp bồi dưỡng kỹ năng số cơ bản (sử dụng phần mềm quản lý kho, máy quét mã vạch, ứng dụng giao nhận hay vận hành thiết bị bán tự động) ngay tại nhà xưởng sẽ giúp công nhân nâng cao năng suất và đảm nhận được các công đoạn đòi hỏi hàm lượng công nghệ cao hơn.
Vai trò cầu nối của trung tâm dịch vụ việc làm phát huy qua việc phối hợp cùng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp thiết kế các khóa đào tạo ngắn hạn, linh hoạt về khung giờ. Mục tiêu là giúp người lao động vừa đi làm vừa bổ sung chứng chỉ kỹ năng, tạo tiền đề dịch chuyển sang các vị trí giám sát, quản lý chuyền hoặc kỹ thuật viên sơ cấp.
Sự thích ứng chủ động từ người lao động. Lao động phổ thông cần loại bỏ tâm lý thỏa mãn với công việc chân tay hiện tại, chủ động tiếp cận công nghệ để không bị đẩy ra bên lề thị trường.
"Chuyển đổi số không nhằm mục đích triệt tiêu cơ hội của lao động phổ thông, mà đòi hỏi họ phải thay đổi để thích ứng. Khi doanh nghiệp và các cơ quan quản lý đồng hành tạo điều kiện học tập linh hoạt, người lao động hoàn toàn có thể tự nâng cấp bản thân, dịch chuyển lên những vị trí công việc bền vững hơn với mức thu nhập tương xứng," ông Vũ Quang Thành nhấn mạnh.
