Vai trò then chốt của chính quyền cơ sở trong công tác giảm nghèo

Giảm nghèo bền vững cần sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền cơ sở

Kết quả xóa nghèo của cả nước trong thời gian qua là minh chứng sinh động cho quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Tỉ lệ hộ nghèo của cả nước giảm từ 1,93% năm 2024 xuống còn 1,3% năm 2025; tỉ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số cũng giảm từ 12,55% xuống 9,71%.

Từ hệ thống chính trị, chính quyền các cấp và từ từng cán bộ làm công tác an sinh xã hội đã quyết liệt, rốt ráo và có cả những giây phút âm thầm đi đến từng ngõ xóm, lắng nghe từng hoàn cảnh, nâng đỡ từng phận người khó khăn.

Ngay cả với những địa phương "không còn hộ nghèo" không đồng nghĩa với việc nhiệm vụ giảm nghèo đã khép lại. Ngược lại, đó chính là điểm khởi đầu cho một giai đoạn mới - giai đoạn của giảm nghèo bền vững, đa chiều, nhân văn và thích ứng với những thách thức ngày càng phức tạp của xã hội hiện đại.

Để một cuộc rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo phản ánh đúng đời sống người dân, vai trò của chính quyền cơ sở và những người trực tiếp làm việc tại thôn, bản là rất quan trọng.

Họ là những người gần dân nhất, hiểu được hoàn cảnh của từng hộ, biết gia đình nào đang thiếu sinh kế, hộ nào có người đau ốm, nhà nào còn ở trong điều kiện khó khăn.

Như tại xã Trịnh Tường, tỉnh Lào Cai, địa phương đã tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ trực tiếp tham gia rà soát, tập trung vào tiêu chí, quy trình, phương pháp thu thập thông tin, kiểm chứng và những tình huống có thể phát sinh tại cơ sở.

Ông Vũ Ba Duy - Phó Chủ tịch UBND xã Trịnh Tường, nhấn mạnh: "Công tác rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo rất quan trọng trong trong việc đánh giá đúng thực trạng đời sống nhân dân, xác định chính xác đối tượng thụ hưởng các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội. Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc và trưởng các thôn trong xã cần nắm chắc quy trình, phương pháp rà soát; thực hiện bảo đảm đúng đối tượng, công khai, dân chủ, khách quan, chính xác".

Để nguồn lực đến đúng người, đúng nhu cầu

Còn tại xã Dân Chủ, tỉnh Phú Thọ, yêu cầu này cũng được đặt ra trong quá trình triển khai rà soát năm 2026.

Địa phương đã hướng dẫn các thôn thu thập, tổng hợp thông tin, xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo và cập nhật kết quả trên hệ thống phần mềm cơ sở dữ liệu.

Quá trình rà soát cần có sự tham gia, giám sát của người dân; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng bỏ sót đối tượng, trùng lặp hoặc chạy theo chỉ tiêu, thành tích làm sai lệch kết quả. Kết quả rà soát là cơ sở quan trọng để đánh giá công tác giảm nghèo, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện các chính sách an sinh, hỗ trợ người dân trong thời gian tới.

Đó cũng là yêu cầu cốt lõi của công tác rà soát hộ nghèo năm nay. Một tỉ lệ hộ nghèo thấp chưa hẳn đồng nghĩa với giảm nghèo bền vững nếu phía sau con số ấy vẫn còn những hộ khó khăn chưa được nhận diện.

Ngược lại, một danh sách được rà soát trung thực sẽ giúp địa phương biết nguồn lực cần tập trung vào đâu, chính sách nào cần ưu tiên và nhóm dân cư nào còn dễ bị tổn thương.

Và khi nguồn lực đến đúng người, đúng nhu cầu, mục tiêu giảm nghèo mới có thể chuyển những con số trên báo cáo thành những thay đổi thực sự trong đời sống.

Phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong công tác giảm nghèo

Theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác giảm nghèo được thực hiện trực tiếp tại cấp xã, do Phòng Kinh tế phụ trách. Đây là cấp gần dân nhất, hiểu dân nhất, nhưng cũng là nơi đối diện trực tiếp với nhiều áp lực và thách thức trong quá trình rà soát, hỗ trợ và nâng cao chất lượng đời sống cho người dân.

Thực tế cho thấy, trong suốt nhiều năm qua, Hà Nội luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho công tác giảm nghèo. Thành phố không chỉ thực hiện đầy đủ các chính sách của Trung ương, mà còn ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù với chuẩn nghèo riêng, cao hơn khoảng 30% so với chuẩn quốc gia.

Điều đó thể hiện rõ quyết tâm chính trị và tầm nhìn nhân văn của Thủ đô trong việc nâng cao chất lượng sống của người dân, chứ không chỉ dừng lại ở việc "thoát nghèo" về mặt thu nhập.

Thành phố tập trung hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo thông qua nhiều chính sách thiết thực: trợ cấp xã hội hằng tháng, cấp thẻ bảo hiểm y tế, miễn giảm học phí, hỗ trợ nhà ở, đồng thời triển khai các dự án đa dạng hóa sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Nhờ những chính sách nhất quán và bền bỉ ấy, đời sống của người dân, đặc biệt là khu vực nông thôn Thủ đô, đã có những chuyển biến rõ rệt.

Kết quả khảo sát mức sống dân cư năm 2025 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, Hà Nội là địa phương đứng đầu cả nước về mức thu nhập bình quân đầu người một tháng, với hơn 8,3 triệu đồng.

Đặc biệt, đến năm 2030 thành phố hướng đến nâng thu nhập bình quân của người dân khu vực nông thôn đạt từ 135 triệu đồng/người/năm trở lên; tỉ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 100%.

Ngày 2.11, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường ký ban hành Kế hoạch số 429/KH-UBND về rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2026 trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Theo Kế hoạch số 429/KH-UBND, UBND thành phố đề nghị các xã, phường thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo, xây dựng kế hoạch, tổ chức lực lượng rà soát tại cơ sở. Đồng thời, tổ chức tập huấn, hướng dẫn sử dụng bộ công cụ rà soát, bảo đảm thực hiện đúng quy trình.

Thành phố dự kiến tổ chức tập huấn cho cán bộ làm công tác giảm nghèo cấp xã; UBND cấp xã tập huấn cho lực lượng rà soát viên và người được giao nhiệm vụ.

UBND thành phố lưu ý đối với tổng rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027-2030, việc xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo được thực hiện thông qua chấm điểm tài sản, điều kiện sống và thông tin thành viên hộ gia đình để ước lượng thu nhập bình quân đầu người, đo mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.

Về chế độ báo cáo, trước ngày 15.11.2026, UBND cấp xã gửi báo cáo sơ bộ kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo định kỳ hằng năm về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Trước ngày 30.11.2026, các địa phương gửi báo cáo chính thức; đồng thời cập nhật dữ liệu lên hệ thống https://csdlhn.mae.gov.vn.

UBND thành phố yêu cầu trước ngày 20.11.2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp kết quả sơ bộ, để trước ngày 15.12.2026, thành phố gửi báo cáo chính thức kết quả rà soát về Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời cập nhật dữ liệu lên hệ thống theo quy định.

Trao đổi với Lao Động, đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh, giảm nghèo là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn trực tiếp với đời sống của những đối tượng yếu thế trong xã hội, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm và đầy tâm huyết của cả hệ thống chính trị.

Vì vậy, cần có sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy đảng, sự chỉ đạo sát sao, cụ thể và đồng bộ của chính quyền, sự phối hợp tích cực của MTTQ và các đoàn thể; đồng thời phát huy vai trò làm chủ của Nhân dân; sự hỗ trợ của cấp trên thông qua các chương trình, dự án.

Thực tiễn cho thấy ở địa phương nào huy động được sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị thì ở đó thực hiện có hiệu quả công tác giảm nghèo và ngược lại.

Để làm được như vậy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhấn mạnh, các xã, phường cần nâng cao vai trò của Ban Chỉ đạo rà soát hộ nghèo, phân công rõ trách nhiệm cho từng phòng, ban và từng cán bộ phụ trách, bảo đảm công tác rà soát được thực hiện khách quan, chính xác, không bỏ sót đối tượng, cũng không để xảy ra trục lợi chính sách.

Có thể thấy, hành trình giảm nghèo của Hà Nội và các địa phương đã đi qua nhiều chặng đường gian khó và đạt được những thành quả đáng trân trọng. Nhưng phía trước vẫn còn đó những thách thức mới, đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo và hơn hết là một trái tim biết lắng nghe và thấu cảm.

Bởi suy cho cùng, giảm nghèo không chỉ là câu chuyện của chính sách, mà là câu chuyện của tình người - nơi mỗi bước đi đều hướng về một mục tiêu chung: xây dựng đất nước phát triển hài hòa, nhân văn và không ai bị bỏ lại phía sau.