Hướng tới hệ thống đánh giá học sinh toàn diện và bền vững

Những tác động tích cực

Nhằm khắc phục tình trạng "học tủ, ôn trúng đề", một số Sở GD&ĐT đã đưa ra giải pháp trực tiếp ban hành đề kiểm tra, đánh giá định kỳ cho các trường phổ thông, áp dụng ma trận và cấu trúc đề thi bám sát định hướng phát triển năng lực của Chương trình GDPT 2018.

Theo bà Lê Thị Hiền - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vĩnh Yên (Vĩnh Yên, Phú Thọ), động thái này không chỉ đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng nhằm mang lại sự công bằng trong giáo dục. Công tác dạy học của thầy và trò đi đúng hướng, đúng trọng tâm. Hiện nay, công tác kiểm tra, đánh giá theo dạng đề thi mở nên ít có khả năng trúng đề. Em nào ôn tập kỹ, biết làm các dạng đề thì thường sẽ có kết quả thi tốt.

Khi đề thi được giữ bí mật và do hội đồng chuyên môn của Sở GD&ĐT xây dựng, giáo viên không thể "bật mí" hay giới thiệu trước dạng bài cho học sinh lớp dạy thêm của mình. Học sinh bắt buộc phải nắm vững kiến thức nền tảng và phát triển năng lực tư duy thực sự thay vì học thuộc lòng các "mẹo" làm bài hay học tủ theo đáp án có sẵn.

Đề thi chung giúp tạo ra một "thước đo" thống nhất trên toàn địa bàn. Tất cả học sinh, dù ở vùng thuận lợi hay vùng khó khăn đều được tiếp cận với một chuẩn đánh giá như nhau. Điều này giúp loại bỏ sự chênh lệch trong cách ra đề quá dễ hoặc quá khó giữa các trường, từ đó phản ánh đúng chất lượng giáo dục thực tế.

Bà Hoàng Ánh Phương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS - THPT Khương Hạ (Khương Đình, Hà Nội) cho biết, chủ trương này có nhiều điểm tích cực nếu được triển khai hợp lý. Khi học sinh các trường cùng làm đề chung, ngành Giáo dục có thể nhìn rõ hơn mặt bằng chất lượng giữa các trường, các khu vực; hạn chế tình trạng mỗi trường ra đề một kiểu, nơi dễ, nơi khó.

Giáo viên phải bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, chú trọng năng lực và kiến thức nền tảng của học sinh, thay vì chỉ tập trung vào những dạng bài quen thuộc do mình tự ra đề. Đồng thời giúp công tác quản lý minh bạch hơn. Nhà trường có thêm căn cứ để đánh giá chất lượng dạy học, phát hiện những nội dung học sinh còn yếu và điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

Từ thực tiễn quản lý chuyên môn, ông Đỗ Quỳnh Anh - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vị Xuyên (Vị Xuyên, Tuyên Quang) cho rằng, nếu các Sở GD&ĐT ra đề sẽ bảo đảm sự đồng đều và công bằng. Khi chung một đề, các em học sinh ở mọi trường đều được tiếp cận một mức độ thử thách như nhau. Điểm số lúc này sẽ phản ánh sát thực tế học lực của các em, không còn chênh lệch do nơi ra đề quá dễ, nơi lại quá khó.

Đề thi do Sở GD&ĐT ra sẽ giúp việc kiểm tra giữ được tính khách quan cao hơn, giảm bớt tình trạng giáo viên vừa ôn tập vừa ra đề sẽ đánh giá không chính xác về năng lực của học sinh. Kết quả chung từ toàn tỉnh giúp thầy cô và nhà trường nhìn rõ học sinh đang nắm chắc phần nào và còn yếu ở phần nào, từ đó kịp thời phụ đạo, điều chỉnh lại cách giảng dạy cho sát với từng đối tượng học sinh.

"Nếu không còn phụ thuộc vào các đề thi quen thuộc của giáo viên trường mình, học sinh buộc phải chuyển từ thói quen 'học thuộc - chép lại' sang việc rèn luyện kỹ năng vận dụng, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Giáo viên cũng được động viên phải đổi mới phương pháp giảng dạy, bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình thay vì chỉ dạy lệch, dạy tủ", ông Đỗ Quỳnh Anh nhấn mạnh.

Những thách thức đặt ra

Bên cạnh những tác động tích cực, việc Sở GD&ĐT trực tiếp ra đề kiểm tra cho học sinh cũng đặt ra không ít thách thức trong triển khai thực hiện. Áp lực cạnh tranh vào các trường tốp đầu vẫn còn cao, nhu cầu tìm chỗ học thêm của phụ huynh và học sinh vẫn sẽ xuất hiện. Bà Hoàng Ánh Phương chia sẻ, muốn giảm việc học thêm thực sự thì cần sự chung tay từ xã hội trong việc giảm bớt áp lực thành tích và thi cử lên các em.

Đó là chưa kể, mỗi trường học, mỗi vùng miền lại có đối tượng học sinh với năng lực đầu vào khác nhau. Một đề thi chung từ Sở GD&ĐT thường mang tính chuẩn hóa cao, có thể trở thành "chiếc áo quá rộng" đối với học sinh ở các vùng khó khăn hoặc những em có năng lực học tập hạn chế, dẫn đến tâm lý hoang mang, tạo thêm áp lực cho người học.

Theo tinh thần Chương trình GDPT 2018, kiểm tra đánh giá cần mang tính thường xuyên và linh hoạt, gắn liền với tiến trình dạy học của từng thầy cô. Việc phụ thuộc hoàn toàn vào đề thi của Sở GD&ĐT có thể làm giảm tính sáng tạo của giáo viên, biến giờ học thành quá trình "luyện thi" theo ma trận đề chung thay vì phát huy tối đa tiềm năng riêng của từng lớp học.

Hiệu trưởng một trường liên cấp Tiểu học & THCS tại Hà Nội phân tích, chúng ta cần nhìn nhận rạch ròi hai việc: Ra đề khảo sát chất lượng của nhà trường khác với việc ra để khảo sát chất lượng của học sinh.

Sở GD&ĐT không nên chỉ ban hành một đề thi cứng nhắc, mà nên xây dựng và công khai ngân hàng câu hỏi, ma trận đề thi chuẩn. Từ ngân hàng này, các trường có thể chủ động rút đề hoặc tham khảo để xây dựng đề thi phù hợp với năng lực thực tế của học sinh trường mình, vừa đảm bảo chuẩn kiến thức của Sở, vừa giữ được sự phân hóa hợp lý.

"Thay vì làm thay giáo viên, các Sở GD&ĐT nên tập trung tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng ra đề kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực. Khi giáo viên toàn ngành đều thành thạo kỹ năng ra đề chuẩn, công bằng và khách quan, việc giao quyền tự chủ lại cho nhà trường sẽ trở nên an toàn và hiệu quả hơn", vị Hiệu trưởng kiến nghị.