Kênh bị bồi lấp, sông bị nhuộm đỏ
Báo Lao Động đăng bài điều tra “Vàng tặc xẻ đồi, hoạt động rầm rộ ở vùng biên TP Huế” phản ánh tình trạng nhiều đối tượng dựng lán, bạt đồi và đào hầm khai thác vàng trái phép ở khu vực biên giới thuộc xã A Lưới 1 (TP Huế) giáp ranh với xã La Lay của tỉnh Quảng Trị.
Mỗi ngày, tại các điểm khai thác vàng ở khe Bung và khe Rù Ràu, một lượng lớn nước thải bùn đất được xả trực tiếp ra môi trường. Dòng nước này theo khe Ly Leng chảy về xuôi, rồi hòa vào sông Đakrông (tỉnh Quảng Trị). Trước khi đổ ra sông, dòng nước đặc quánh đã bồi lấp nhiều đoạn kênh mương thủy lợi tại xã A Lưới 1, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp của người dân.
Tại đoạn sông Đakrông qua thôn Cu Tài 1 (xã La Lay, tỉnh Quảng Trị), vào mỗi buổi chiều, người đồng bào thiểu số ở những ngôi nhà sàn lại đứng lặng nhìn dòng nước đổi màu. Một bên là dòng nước trong xanh vốn có, bên còn lại là dòng nước vàng đục từ khe Ly Leng đổ về. Hai dòng nước ban đầu tách biệt rõ rệt, nhưng rồi nhanh chóng hòa vào nhau, tạo thành một màu vàng đục kéo dài về hạ lưu.
Bà Hạnh (tên đã thay đổi), người dân địa phương, cho biết: “Cứ từ gần trưa đến tối là nước từ khe Ly Leng lại đổ về, đục ngầu. Tắm thì bị ngứa, cá tôm cũng không còn. Nhiều gia đình phải đi nơi khác lấy nước về dùng”.
Không chỉ thiếu nguồn nước, người dân còn đối mặt với nỗi lo bệnh tật vì sau khi tắm nước sông bị nhuộm đỏ đều bị ngứa. Những đứa trẻ từng tắm sông mỗi ngày nay bị cấm ra sông. “Chúng tôi sợ dùng nước này sẽ ảnh hưởng sức khỏe, rồi còn con cái sau này” - anh Hợp (tên đã thay đổi) nói.
Ông Hồ Văn Hiền - Phó Chủ tịch UBND xã La Lay (tỉnh Quảng Trị) cho biết, tình trạng ô nhiễm nguồn nước đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân. Đặc biệt vào mùa khô, nguồn nước càng khan hiếm, trong khi phần lớn người dân vẫn phải phụ thuộc vào sông Đakrông.
“Ngay từ đầu năm 2026, nước từ khe Ly Leng đã chuyển sang màu vàng đục vào buổi trưa và tối. Người dân khoan giếng nhưng nước bị nhiễm phèn, nhiễm vôi nặng, nên khoảng 70% vẫn phải dùng nước sông. Cử tri liên tiếp phản ánh về tình trạng nước bị ô nhiễm. Địa phương đề nghị UBND xã A Lưới 1 có biện pháp xử lý quyết liệt hơn để đảm bảo nguồn nước cho bà con” - ông Hiền nhấn mạnh.
Nghi vấn sử dụng xianua trong đãi vàng
Ông Nguyễn Đức Phú - Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 1 (TP Huế) nói rằng, tình trạng khai thác vàng trái phép tại địa phương đã diễn ra âm ỉ suốt khoảng 10 năm qua. Từ khi vận hành chính quyền hai cấp (tháng 7.2025) đến nay, UBND xã A Lưới 1 đã tổ chức 4 đợt truy quét vàng tặc.
“Khi lực lượng vào đến nơi, thì các đối tượng bỏ chạy vào rừng, chỉ còn ít máy móc thì các lực lượng phá hủy. Nhưng khi lực lượng rút đi, các đối tượng lại hoạt động trở lại” - ông Phú thông tin.
Cũng theo ông Phú, gần giữa tháng 3.2026, UBND xã A Lưới 1 đã tổ chức một đoàn liên ngành vào truy quét vàng tặc. Tại đây đã phát hiện một số máy, lán trại, đặc biệt có khoảng 1kg hạt màu trắng nghi là xianua tại khu vực khai thác vàng.
“Tôi nghi ngờ các hạt màu trắng là xianua. Khi phát hiện thì xã đã tiến hành tiêu hủy. Nếu các đối tượng sử dụng xianua thì nguồn nước sẽ bị đầu độc, rất nguy hiểm” - ông Phú cảnh báo.
Ông Nguyễn Đức Phú chia sẻ việc ngăn chặn tình trạng khai thác vàng ở khe Rù Ràu và khe Bung gặp nhiều khó khăn. Ngoài việc địa bàn xa xôi, hiểm trở, thì các đối tượng hoạt động tinh vi, có người canh gác. Khi lực lượng chức năng tiếp cận, các bãi vàng gần như “biến mất”. "Nhưng địa phương đã có kế hoạch dài hơi và sẽ tiến hành đồng bộ nhiều biện pháp để ngăn tình trạng khai thác vàng trái phép trong thời gian tới" - ông Nguyễn Đức Phú khẳng định.
Thượng tá Hồ Văn Hà - Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hồng Vân (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng TP Huế) cho biết, đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan để xử lý tình trạng khai thác vàng trái phép trên địa bàn, nhưng chưa triệt để.
“Chúng tôi đang theo dõi các đối tượng cầm đầu. Khi đủ chứng cứ sẽ xử lý nghiêm để răn đe. Thời gian tới sẽ tăng cường phối hợp với công an, quân sự và người dân địa phương để tuần tra, đẩy đuổi các đối tượng” - Thượng tá Hồ Văn Hà cho hay.
Theo Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hồng Vân, các đối tượng thường thuê người bản địa trực tiếp khai thác, còn chủ thì không lộ diện. Ngoài ra, đã có trường hợp người dân cho phép sử dụng đất trồng rừng tràm để khai thác vàng và bị lập biên bản xử lý.
Dù phóng viên Báo Lao Động đã trực tiếp thông tin về việc dòng nước bùn ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân ở xã La Lay và tình trạng khai thác vàng trái phép đang diễn ra rầm rộ đến UBND xã A Lưới 1, Đồn Biên phòng Hồng Vân vào ngày 17.4. Nhưng đến ngày 22.4, sông Đakrông vẫn tiếp tục bị nhuộm đỏ bởi dòng nước ô nhiễm từ phía A Lưới 1 chảy về. Nếu không quyết liệt ngay bây giờ, thì bao giờ cuộc sống của người dân dọc sông Đakrông trở lại yên bình?
Tháng 6.2019, Báo Lao Động đã đăng bài điều tra “Xẻ đồi, ngăn hồ lấy nước để khai thác vàng… trái phép”, thông tin địa điểm khai thác vàng trái phép ở khu vực A Pey B (trước kia là xã Hồng Thủy, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế; nay là xã A Lưới 1, TP Huế) rất rầm rộ. Việc khai thác vàng trái phép tạo nguồn nước bùn chảy vào khe Ly Leng rồi hòa vào sông Đakrông, khiến cuộc sống của người dân bên sông bị đảo lộn.
Sau khi báo nêu, chính quyền địa phương đã vào cuộc quyết liệt, nên tình trạng khai thác vàng có thuyên giảm nhưng vẫn âm ỉ, đến nay thì hoạt động rầm rộ trở lại. Được biết, vào năm 2011, Bộ Tài nguyên Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cấp phép thăm dò vàng tại khu vực A Pey B cho Công ty Cổ phần Đông Trường Sơn, đến ngày 10.5.2017 thì kết thúc thời hạn thăm dò. Tuy nhiên, công ty này rời đi mà không hoàn thổ theo quy định, nên người dân đã vào khai thác vàng trái phép.
