Trong Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ Công an đề xuất nội dung liên quan đến hình phạt. Đồ họa: Quang Việt (có dùng công cụ AI)
Bộ Công an vừa trình Chính phủ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và lấy ý kiến đến hết ngày 16.7.2026.
Trong đó, ban soạn thảo có đề xuất liên quan đến hình phạt cải tạo không giam giữ.
So với Bộ luật Hình sự hiện hành, từ khoản 1 đến khoản 4 của Điều 36 về cải tạo không giam giữ, được giữ nguyên nội dung.
Theo đó, ở khoản 1 quy định, cải tạo không giam giữ được áp dụng từ 6 tháng đến 3 năm đối với người phạm tội ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng do Bộ luật này quy định mà đang có nơi làm việc ổn định hoặc có nơi cư trú rõ ràng nếu xét thấy không cần thiết phải cách ly người phạm tội khỏi xã hội.
Nếu người bị kết án đã bị tạm giữ, tạm giam thì thời gian tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, cứ 1 ngày tạm giữ, tạm giam bằng 3 ngày cải tạo không giam giữ.
Tại khoản 2, quy định: Tòa án giao người bị phạt cải tạo không giam giữ cho cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc, học tập hoặc UBND cấp xã nơi người đó cư trú để giám sát, giáo dục. Gia đình người bị kết án có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, tổ chức hoặc UBND cấp xã trong việc giám sát, giáo dục người đó.
Trong khi đó, tại khoản 3 nêu, trong thời gian chấp hành án, người bị kết án phải thực hiện một số nghĩa vụ theo các quy định về cải tạo không giam giữ và bị khấu trừ một phần thu nhập từ 5% đến 20% để sung quỹ nhà nước. Việc khấu trừ thu nhập được thực hiện hằng tháng. Trong trường hợp đặc biệt, Tòa án có thể cho miễn việc khấu trừ thu nhập, nhưng phải ghi rõ lý do trong bản án.
Không khấu trừ thu nhập đối với người chấp hành án là người đang thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Ở khoản 4 nêu: Trường hợp người bị phạt cải tạo không giam giữ không có việc làm hoặc bị mất việc làm trong thời gian chấp hành hình phạt này thì phải thực hiện một số công việc lao động phục vụ cộng đồng trong thời gian cải tạo không giam giữ.
Thời gian lao động phục vụ cộng đồng không quá 4 giờ trong một ngày và không quá 5 ngày trong 1 tuần.
Không áp dụng biện pháp lao động phục vụ cộng đồng đối với phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 6 tháng tuổi, người già yếu, người bị bệnh hiểm nghèo, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng.
Người bị kết án cải tạo không giam giữ phải thực hiện những nghĩa vụ quy định tại Luật Thi hành án hình sự.
Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung khoản 5 có nội dung: Trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, nếu người bị kết án vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự, thì Tòa án quyết định chuyển hình phạt cải tạo không giam giữ còn lại thành hình phạt tù, theo tỷ lệ cứ 3 ngày cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành 1 ngày tù.
Trong phần giải trình, Cơ quan soạn thảo cho hay, Bộ luật Hình sự hiện hành chưa có quy định cho phép Tòa án chuyển hình phạt cải tạo không giam giữ thành hình phạt tù khi người chấp hành án cố ý vi phạm nghĩa vụ.
Thực tiễn thi hành án cho thấy, một bộ phận người bị kết án cải tạo không giam giữ chưa nghiêm túc chấp hành nghĩa vụ hoặc không chấp hành nghĩa vụ, Luật Thi hành án hình sự chưa có cơ chế đủ mạnh để buộc người vi phạm nghiêm trọng phải tiếp tục chấp hành bằng hình phạt nghiêm khắc hơn.
Do đó, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đã bổ sung quy định cho phép Tòa án chuyển hình phạt cải tạo không giam giữ thành hình phạt tù khi người bị kết án cố ý vi phạm nghĩa vụ, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, hiệu lực thi hành bản án, ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách khoan hồng để trốn tránh nghĩa vụ và tăng cường hiệu quả răn đe, giáo dục tại cộng đồng.
Đồng thời, nâng cao hiệu quả thi hành của hình phạt cải tạo không giam giữ, từ đó có thể áp dụng rộng rãi hơn trong thực tế, giảm hình phạt tù.
