Mặt nạ giấy bồi là sản phẩm đặc trưng được một số hộ dân làng Ông Hảo duy trì sản xuất. Ảnh: Mai Hương
Những chiếc mặt nạ được làm từ giấy tái chế
Mỗi mùa Trung thu, làng Ông Hảo, xã Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên lại bước vào thời điểm bận rộn nhất trong năm. Những chiếc mặt nạ giấy bồi, đèn ông sao, đèn lồng, đầu sư tử... được làm thủ công từ đôi bàn tay của những người thợ trong làng.
Trong số những gia đình còn giữ nghề, nhà ông Vũ Huy Đông là một trong những hộ gắn bó lâu năm với nghề làm đồ chơi Trung thu ở làng Ông Hảo. Hơn 40 năm qua, ông Đông vẫn miệt mài với những tờ giấy, khuôn xi măng, màu vẽ để tạo nên những chiếc mặt nạ giấy bồi mang đặc trưng riêng của làng.
Trong xưởng sản xuất của gia đình, các công đoạn làm đồ chơi được thực hiện thủ công. Từ những tấm bìa carton, giấy trắng, giấy báo và hồ sắn, người thợ bồi từng lớp giấy lên khuôn xi măng để tạo hình.
Công đoạn này đòi hỏi người làm phải bồi giấy đều tay, tạo được độ chắc cho sản phẩm nhưng vẫn giữ được hình dáng của khuôn. Khi sản phẩm khô, người thợ tiếp tục sơn và vẽ từng chi tiết.
Ông Đông cho biết, mỗi năm gia đình ông sản xuất khoảng 8.000-10.000 sản phẩm, gồm mặt nạ, trống và đầu sư tử. Riêng mặt nạ có nhiều mẫu mã, mô phỏng các nhân vật quen thuộc như Thị Nở, Chí Phèo, Ông Địa, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới cùng nhiều hình con vật.
Theo ông Đông, nghề làm đồ chơi ở làng Ông Hảo có từ khoảng những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ XX. Thời điểm đó, làng có hợp tác xã làm trống và đồ chơi. Sau khi hợp tác xã giải thể, những người thợ có tay nghề tiếp tục tự mở xưởng, duy trì công việc và truyền lại cho các thế hệ sau.
“Làm quanh năm nhưng bận nhất vẫn là những tháng trước Trung thu. Đây cũng là thời điểm các đơn hàng tăng lên, sản phẩm được đưa đi nhiều tỉnh, thành” - ông Đông cho biết.
Theo ông Đông, dù đồ chơi công nghiệp ngày càng đa dạng, mặt nạ giấy bồi của làng vẫn có khách hàng riêng bởi được làm thủ công, mẫu mã đa dạng và mang nét đặc trưng của đồ chơi Trung thu truyền thống.
Sản phẩm của gia đình ông được đưa đi nhiều địa phương ở miền Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và một số tỉnh, thành phía Nam như Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh.
Tiếng trống nối dài nghề của cha ông
Cách đó không xa, tại gia đình ông Vũ Văn Hởi và bà Nguyễn Thị Lành, tiếng đục, tiếng gõ vang lên trong xưởng. Gia đình ông bà vẫn duy trì nghề làm trống, một nghề truyền thống khác của làng Ông Hảo.
Những chiếc trống được làm để bán cho các trường học và phục vụ nhu cầu đồ chơi Trung thu. Mỗi năm, gia đình sản xuất khoảng 2.000-3.000 chiếc.
Để làm một chiếc trống, người thợ phải chú ý ngay từ khâu chọn gỗ. Gỗ được mua từ Hà Nội, sau đó đem tiện thành khoanh. Gỗ phải được phơi thật khô trước khi làm trống, bởi theo người làm nghề, gỗ càng khô thì tiếng trống càng tốt; nếu gỗ chưa khô, âm thanh của trống sẽ bị ảnh hưởng.
Trống làng Ông Hảo được làm từ những loại gỗ như xoan, mít. Mặt trống được bưng bằng da trâu hoặc da bò, căng và cố định chắc chắn để tạo tiếng vang rền, đều đặn. Tùy loại, trống có nhiều tên gọi như trống tang ghép, trống bang, trống ngũ lôi, trống cặp...
Theo ông Hởi, trước đây, người dân trong làng chủ yếu làm ruộng, sau đó nhiều gia đình nối tiếp nghề của cha ông. Nghề làm trống vì thế được duy trì qua nhiều thế hệ. Mỗi năm, thu nhập từ nghề có thể khoảng 100 triệu đồng, nhưng cũng có những năm tiêu thụ chậm, thu nhập chỉ còn vài chục triệu đồng.
“Cái nghề này là nghề của cha ông để lại nên tôi vẫn muốn giữ. Làm nghề có năm được, năm không, có lúc cũng khó khăn nhưng bỏ thì tiếc lắm. Chỉ mong sau này con cháu vẫn biết nghề này, vẫn có người tiếp tục làm để nghề truyền thống của làng không bị mai một” - ông Hởi chia sẻ.
Giữa thị trường đồ chơi công nghiệp ngày càng phong phú, những chiếc mặt nạ giấy bồi, chiếc trống thủ công của làng Ông Hảo vẫn giữ nét riêng. Đó không chỉ là sản phẩm phục vụ mùa Trung thu mà còn là thành quả của một nghề được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Mỗi mùa Trung thu đi qua, những người thợ trong làng lại tiếp tục bồi giấy, sơn mặt nạ, tiện gỗ, căng da trống. Những công việc tưởng như giản dị ấy đang góp phần giữ lại một phần ký ức Trung thu truyền thống giữa đời sống hiện đại.
