Hoạt động văn hóa đặc sắc tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam. Ảnh: Thu Lê
Để người dân thực sự trở thành chủ thể văn hóa
Với hơn 400 hoạt động được chuẩn bị trên cả nước, Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tạo thêm không gian để người dân tiếp cận, trải nghiệm và tham gia vào các hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, ý nghĩa của ngày này không chỉ nằm ở số lượng chương trình, mà còn ở khả năng khơi dậy sự chủ động của cộng đồng trong sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa.
Tại họp báo, ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Báo chí thông tin, các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 được triển khai trên nhiều lĩnh vực, từ tổ chức sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch đến bảo tồn di sản, phát triển văn hóa đọc, giáo dục văn hóa và tổ chức sinh hoạt tại cộng đồng dân cư. Trong đó, việc tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia các hoạt động được xác định là một nội dung quan trọng.
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: “Văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển bền vững”. Văn hóa cần gắn với đời sống và sự phát triển cộng đồng. Di sản, nghệ thuật truyền thống, tri thức bản địa có thể trở thành nguồn lực phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và sáng tạo. Tuy nhiên, người dân - chủ thể gìn giữ di sản - phải được tham gia và hưởng lợi từ những giá trị này.
Do đó, ông Sơn nhận định, việc khai thác phải đi cùng bảo tồn, tránh thương mại hóa làm mai một những giá trị vốn có. Đồng thời, cần tạo điều kiện để nghệ nhân, người thực hành di sản và các thế hệ trẻ tiếp tục gắn bó với hoạt động văn hóa tại địa phương. Khả năng tiếp cận văn hóa cũng là điều cần được quan tâm. Bà Vi Thanh Hoài - Cục trưởng Cục Văn hóa - Thông tin cơ sở và Gia đình cho biết, Bộ khuyến khích các địa phương miễn, giảm phí tham quan di tích tùy điều kiện. Nhiều hoạt động cũng được tổ chức tại không gian công cộng để người dân có thể tham gia, trải nghiệm.
Mỗi vùng miền cần phát huy bản sắc riêng
Bên cạnh việc đưa văn hóa đến gần cộng đồng, một yêu cầu quan trọng khi tổ chức các hoạt động trên phạm vi toàn quốc là phải thể hiện được sự phong phú, khác biệt giữa các vùng miền. Bà Vi Thanh Hoài nhấn mạnh, các địa phương cần căn cứ vào đặc điểm văn hóa, dân tộc và địa bàn để xây dựng những hoạt động mang đậm bản sắc riêng, tránh tổ chức theo một khuôn mẫu chung.
Bà dẫn ví dụ về hát then, đàn tính tại các tỉnh miền núi phía Bắc: “Cùng là hát then đàn tính nhưng chắc chắn Lạng Sơn sẽ làm khác với Cao Bằng, họ sẽ có biên đạo, cách tính toán riêng để làm sao chương trình hấp dẫn”.
Một loại hình di sản có thể được nhiều địa phương cùng thực hành, nhưng mỗi nơi lại có câu chuyện, phong tục và cách trao truyền riêng. Bởi vậy, phát huy di sản không nên chỉ dừng ở việc đưa các tiết mục lên sân khấu, mà cần làm rõ giá trị văn hóa và dấu ấn cộng đồng đã tạo nên di sản đó.
