Dấu ấn quê Bác từ sản vật và ký ức văn hóa

Kể câu chuyện quê Bác từ trà sen

Xưởng sản xuất Trà sen Kim Liên của chị Hoàng Thị Niệm không lớn, nằm trong con ngõ nhỏ nhìn ra cánh đồng ở xóm Hoàng Trù, xã Kim Liên, Nghệ An. Tuy nhiên, những năm qua, sản phẩm từ xưởng nhỏ này đã từng bước khẳng định thương hiệu, có mặt ở các gian hàng quà lưu niệm quê Bác, các hội chợ thương mại…

Sinh năm 1975, chị Niệm cùng dòng họ với bà Hoàng Thị Loan - thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh. Gia đình chị nằm ngay đối diện nhà ngoại Bác Hồ, sau này đã tình nguyện tái định cư ở xóm khác để hiến đất phục vụ việc mở rộng Khu di tích Kim Liên, xây dựng nơi ở cho lực lượng bảo vệ di tích. Chính vì vậy, gia đình được tạo điều kiện mở gian hàng lưu niệm tại quê ngoại Bác Hồ.

Lớn lên giữa không gian văn hóa đặc biệt của vùng quê di tích, ngày ngày đón những đoàn khách từ khắp mọi miền đất nước về thăm quê Bác, chị từng trăn trở: Quê hương mang tên Kim Liên nhưng lại chưa có một sản phẩm đặc trưng từ sen tạo ấn tượng với du khách.

Cơ duyên đến với nghề trà sen là trong lần đi lễ chùa, một vị sư thầy am hiểu về trà đã động viên chị thử nghiên cứu sản phẩm từ sen quê nhà. “Lời gợi ý đó khiến tôi về suy nghĩ, muốn làm ra sản phẩm từ chính quê hương Kim Liên, để tự hào rằng: “Đây là sản phẩm từ Làng Sen quê Bác”, chị Niệm nhớ lại.

Chị lặn lội vào tận Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng để học nghề chế biến trà. Chuyến đi kéo dài gần 20 ngày đã mở ra cho chị con đường trà sen quê Bác. Những ngày đầu tiên, do chưa chủ động được kỹ thuật và nguyên liệu, chị gửi các chế phẩm thô từ sen như: Hoa sen, lá sen, tâm sen… từ Nghệ An vào Bảo Lộc để nhờ gia công rồi mới chuyển sản phẩm ra tiêu thụ.

Sau thời gian vừa làm vừa học, chị bắt đầu xây dựng xưởng sản xuất tại quê hương. Chị thuê gần 2ha ruộng trồng sen và liên kết với các hộ dân trong vùng với cam kết về chất lượng để chủ động nguyên liệu. “Tôi yêu cầu các hộ dân trồng sen nếu hợp tác phải đảm bảo nguyên liệu sạch, không phun thuốc trừ sâu. Sản phẩm quê Bác phải được làm bằng sự tử tế và tâm huyết. Tôi chấp nhận giá thành cao hơn nhiều sản phẩm đóng gói thông thường, tiêu thụ chậm nhưng tuân thủ quy trình sản xuất cầu kỳ, chất lượng, uy tín", chị Niệm cho hay.

Đến nay, xưởng sản xuất của chị Hoàng Thị Niệm đã có nhiều sản phẩm như: Trà tâm sen, trà lá sen, liên hoa trà, trà sen Kim Liên và bánh cà hạt sen. Trong đó, trà sen Kim Liên và bánh cà hạt sen đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Sau hơn 4 năm khởi nghiệp, chị Hoàng Thị Niệm chia sẻ, đến nay chưa có lợi nhuận đáng kể. Tuy nhiên, chị đã bước đầu xây dựng và khẳng định thương hiệu của sen quê Bác. Chị cũng mong du khách khi về thăm quê Bác có thể mang những sản phẩm mang đậm hồn quê được làm ra từ chính tình yêu và niềm tự hào của người dân nơi đây.

Lưu giữ và trao truyền ký ức quê Bác

Trong không gian di tích Kim Liên, ngoài nhà cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và cụ Hoàng Xuân Đường, tỉnh Nghệ An đã khôi phục và tái tạo lại các ngôi nhà hàng xóm của Bác Hồ năm xưa.

Tại quê nội làng Sen, nhiều du khách sau khi đến dâng hoa, tham quan tại nhà Bác, đã dừng chân tại ngôi nhà bên cạnh, là nhà của cụ Hoàng Xuân Tiệng (còn gọi là cụ cố Điền).

Năm xưa, cụ cố Điền có một cái lò rèn để rèn các loại nông cụ cho bà con trong vùng. Thuở còn nhỏ, cậu bé Nguyễn Sinh Cung vẫn thường sang nhà cụ cố Điền giúp kéo bễ, đập đe... Sau này, trong lần đầu tiên về thăm quê vào năm 1957, sau khi từ nhà ông Phó bảng đi ra cổng, Bác vẫn nhớ ngôi nhà bên cạnh, và chỉ tay hỏi: “Trong này có lò rèn cố Điền, bấy lâu nay còn tiếp tục rèn nữa không”?

Chị Nguyễn Thị Tuyết, người bán các sản phẩm địa phương tại quê nội Bác Hồ cho biết, mình là cháu dâu của ông Hoàng Xuân Biên (con trai thứ 3 của cố Điền), tức là cháu dâu đời thứ 4 của cố Điền.

Cách đây hơn 10 năm, ngôi nhà của gia đình chị Nguyễn Thị Tuyết rộng khoảng 1.500m2, thuộc diện di dời để phục dựng không gian làng quê thế kỷ XIX trong Khu di tích Kim Liên.

Sau khi di dời, phần đất của gia đình đã được phục dựng lại thành không gian ngôi nhà của cụ cố Điền năm xưa, gồm gian nhà tranh, vườn cây, lò rèn…

Khi dự án bảo tồn, tôn tạo các di tích gắn liền với thời niên thiếu của Bác Hồ được hoàn thành, gia đình chị Nguyễn Thị Tuyết và 2 hộ gia đình khác thuộc diện di dời được Ban quản lý tạo điều kiện để vào bán hàng.

Chị Tuyết cho biết: “Mỗi hộ chỉ được cử một người đại diện và ưu tiên người trẻ tuổi. Ngoài việc bán hàng tạo thêm thu nhập cho gia đình, chúng tôi còn có trách nhiệm giữ gìn vệ sinh, quét dọn sân vườn và góp phần bảo quản cảnh quan khu di tích. Đây cũng là trách nhiệm của con cháu trong gia đình với không gian ngôi nhà của cha ông đã được phục dựng”.

Trước đó, chị Tuyết từng tốt nghiệp ngành Du lịch tại Hà Nội nên có lợi thế về kỹ năng giao tiếp và thuyết minh. Vì vậy, chị không chỉ bán sản phẩm mà còn trở thành một người kể chuyện trên quê hương Bác Hồ. Chị cho biết thêm, khi du khách ghé thăm, nhiều người có chung câu hỏi tại sao lại có gian hàng trong không gian quê Bác, người thế nào mới được đứng bán tại đây?.

“Những lúc ấy, tôi sẽ nhẹ nhàng giải thích, đồng thời giới thiệu lịch sử không gian làng quê, về quá trình di dời và đặc biệt là câu chuyện tình cảm của Bác Hồ với gia đình cụ cố Điền. Thật vui là khi nghe xong câu chuyện, mọi người đều thích thú và hỏi mua các sản phẩm để ủng hộ con cháu cố Điền”, chị Tuyết nói.

Theo chị Tuyết, các gian hàng được đặt trong không gian quê nội, quê ngoại Bác Hồ đều có sự chọn lọc về sản phẩm bày bán. Sản phẩm chủ yếu là đặc sản của Kim Liên nói riêng và Nghệ An nói chung.