
Cây bàng tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò vẫn xanh tốt sau gần một thế kỷ, trở thành chứng nhân của những năm tháng lịch sử. Ảnh: Bình An
Nhà tù Hỏa Lò được thực dân Pháp xây dựng vào năm 1896 với hệ thống các khu giam giữ riêng biệt.
Tại đây, cây bàng trở thành người bạn thân thiết, gắn bó với cuộc sống của nhiều thế hệ tù chính trị trong suốt những năm tháng bị thực dân Pháp giam cầm tại nhà tù Hỏa Lò.
Trong những khoảng thời gian được ra ngoài, khoảng sân dưới gốc bàng trở thành nơi các tù chính trị gặp gỡ.
Dưới tán lá rộng, giữa những cơn gió hiếm hoi mang lại cảm giác thoáng mát, họ tranh thủ trò chuyện, chia sẻ tâm tư và bàn bạc những biện pháp đấu tranh chống lại chế độ hà khắc của nhà tù thực dân.
Gốc cây bàng không chỉ chứng kiến đời sống thường nhật của những người tù mà còn lưu giữ những câu chuyện về lý tưởng, tình cảm và khát vọng tự do của các chiến sĩ cách mạng.
Đặc biệt, gốc bàng từng được sử dụng như một nơi các tù chính trị giấu và trao đổi thông tin, tài liệu tuyên truyền cách mạng. Trong không gian bị kiểm soát nghiêm ngặt của nhà tù, cây bàng đã trở thành một phần trong những hoạt động liên lạc bí mật của người tù.
Không chỉ mang giá trị tinh thần, cây bàng còn có ý nghĩa thiết thực đối với cuộc sống của tù nhân trong điều kiện thiếu thốn.
Vỏ cây và lá bàng non được sử dụng để chữa bệnh. Lá bàng có thể được nhai, nuốt hoặc đun lấy nước uống; khi giã nát và hơ nóng, lá được dùng để chườm, đắp vào những vị trí đau nhức.
Theo tư liệu giới thiệu tại di tích, vỏ và lá bàng non còn được tù nhân sử dụng để chữa bệnh kiết lỵ và làm sạch vết thương.
Sự khắc nghiệt của cuộc sống trong lao tù cũng khiến những người tù phải tận dụng mọi thứ có thể. Cành bàng được chế tác thành nhiều vật dụng quen thuộc phục vụ sinh hoạt như quản bút, tẩu hút thuốc, đũa ăn cơm.
Theo bảng giới thiệu tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, từ những cành bàng, người tù còn có thể làm cán tẩu hút thuốc, dàn sáo và các loại nhạc cụ.

Một loài cây bình dị vì thế đã trở thành nguồn nguyên liệu đặc biệt, giúp những người tù duy trì cuộc sống và tìm kiếm những giá trị tinh thần giữa chốn lao tù.
Trải qua nhiều thập kỷ, cây bàng tại Nhà tù Hỏa Lò không còn đơn thuần là một phần của cảnh quan di tích. Mỗi thân cây, gốc cây đều gắn với những câu chuyện về cuộc sống, ý chí và tinh thần đấu tranh của các thế hệ tù chính trị.
Từ nơi tránh nắng, gặp gỡ, trao đổi thông tin đến nguồn thực phẩm, thuốc chữa bệnh và nguyên liệu chế tác vật dụng, cây bàng đã đồng hành cùng những người tù trong những năm tháng khắc nghiệt nhất.
Vượt qua sự khắc nghiệt của thời gian, cây bàng hôm nay trở thành một chứng nhân sống động của lịch sử.


Đứng dưới tán cây tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, du khách không chỉ nhìn thấy một loài cây quen thuộc của phố phường Hà Nội, mà còn có thể hình dung về một phần ký ức của những con người từng sống, chiến đấu và giữ vững niềm tin giữa chốn lao tù.
Theo thông tin từ Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò, cây bàng hiện nay trong khuôn viên di tích vẫn là những cây bàng gốc đồng hành cũng các chiến sĩ cách mạng và tù nhân chính trị giai đoạn những năm 1930.


