Những trái mướp già vốn chỉ để làm giống, rửa bát hay phơi khô trong vườn, giờ đây qua bàn tay khéo léo của chị Xa Thị Nga, thôn Xèo, xã Cao Sơn, tỉnh Phú Thọ trở thành những sản phẩm thủ công tinh tế, vừa mang nét duyên nghệ thuật, vừa là vật dụng gia đình độc đáo.
Không chỉ mang lại thu nhập ổn định, mô hình của chị còn tạo việc làm bền vững cho nhiều phụ nữ tại địa phương.
Sinh ra và lớn lên giữa những đồi ngô, nương sắn, chị Nga thấu hiểu nhọc nhằn của người phụ nữ nơi đây.
“Tuổi thơ tôi gắn liền với nương ngô, sắn, quanh năm lam lũ mà vẫn thiếu thốn đủ bề. Nhiều mẹ trong bản phải đi làm công nhân xa, con gửi ông bà, nhìn con lớn lên thiếu vòng tay cha mẹ, lòng tôi chạnh buồn lắm,” chị chia sẻ.
Chính nỗi trăn trở ấy khiến chị nung nấu ý định tạo việc làm ngay tại quê hương.
Cơ duyên đến khi chị tham gia các lớp tập huấn, tham quan mô hình kinh tế địa phương. Trong một lần nhìn những trái mướp già phơi khô trong vườn, chị nảy ra ý tưởng tận dụng xơ mướp làm sản phẩm thủ công.
Năm 2024, mô hình “Thiết lập chuỗi giá trị xơ mướp bản địa” ra đời, đánh dấu bước khởi đầu cho hành trình khởi nghiệp của chị.
Hành trình ấy không hề dễ dàng. Chị Nga tự mày mò từ trồng, chăm sóc mướp, thu hoạch, xử lý xơ mướp đến tạo hình sản phẩm.
“Xơ mướp khó tính lắm, sợi thô, xốp, không đều, dễ rách. Mỗi công đoạn đều phải chậm rãi, tỉ mỉ, nếu vội vàng là hỏng hết. Tôi nhớ những ngày đầu, vừa làm vừa lo, nhưng cứ nghĩ đến chị em trong bản có việc làm là có động lực,” chị tâm sự.
Hiện xưởng của chị phát triển 4 nhóm sản phẩm chính: nghệ thuật (tranh xơ mướp, tranh trang trí), chăm sóc cơ thể (bông tắm, cọ chà lưng, bông rửa mặt), gia dụng (bông rửa bát, cọ xoong nồi, lót hấp bánh, lót cốc), phụ kiện thời trang (mũ, túi xách, đồ trang trí).
Mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn riêng, được làm thủ công bởi những phụ nữ Mường, trở nên “độc nhất vô nhị”. Những bức tranh xơ mướp do con gái chị sáng tạo cũng trở thành món quà yêu thích của du khách.
Mô hình không chỉ thỏa đam mê, mà còn mang lại giá trị kinh tế rõ rệt, với thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
Được biết, hiện xưởng tạo việc làm toàn thời gian cho 5 phụ nữ với mức lương 4-6 triệu đồng/tháng, cùng hàng chục lao động thời vụ khoảng 300.000 đồng/ngày.
Bên cạnh đó, chị Nga còn bao tiêu xơ mướp cho 8 hộ gia đình, giá 5.000-6.000 đồng/quả, giúp người dân tăng thu nhập.
Theo bà Hà Thị Khanh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Cao Sơn, mô hình của chị Nga là điểm sáng kinh tế - xã hội, vừa giúp phụ nữ dân tộc thiểu số có việc làm, tăng thu nhập, vừa quảng bá văn hóa vùng cao đến du khách.
“Tôi mong mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng mà còn kể câu chuyện về vùng núi Cao Sơn, về bàn tay khéo léo của phụ nữ Mường. Nhìn các chị em vui vẻ làm việc, tôi thấy tất cả vất vả, kiên nhẫn đều xứng đáng,” chị Nga chia sẻ, đôi mắt ánh lên niềm tự hào.
Từ những trái mướp giản dị, với sáng tạo và kiên trì, chị Xa Thị Nga đã chứng minh phụ nữ vùng cao hoàn toàn có thể lập nghiệp ngay tại quê hương, vừa làm giàu cho bản thân, vừa lan tỏa giá trị văn hóa và sinh kế bền vững cho cộng đồng.
