Bản sắc tạo sinh kế mới
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng đang trở thành hướng phát triển kinh tế giàu tiềm năng tại miền Tây Nghệ An. Từ những nếp nhà sàn truyền thống, nghề dệt thổ cẩm đến các làn điệu dân ca, dân vũ và ẩm thực đặc trưng, người dân từng bước khai thác giá trị văn hóa bản địa để phát triển dịch vụ, tạo sinh kế ngay trên quê hương.
Tại bản Hoa Tiến, xã Châu Tiến, đồng bào Thái đã kết hợp nghề dệt thổ cẩm truyền thống với các hoạt động du lịch trải nghiệm. Du khách đến đây không chỉ được tìm hiểu quy trình dệt vải, tham quan những nếp nhà sàn mà còn thưởng thức ẩm thực, giao lưu văn nghệ và khám phá đời sống văn hóa của người dân.
Hợp tác xã Làng nghề thổ cẩm Hoa Tiến đang góp phần đưa sản phẩm dệt truyền thống đến với thị trường, từng bước phát triển thành sản phẩm du lịch đặc trưng.
Theo chị Sầm Thị Tình - phụ trách kinh doanh, marketing của hợp tác xã, việc bảo tồn nghề dệt cần gắn với phát triển sản phẩm hàng hóa và kể câu chuyện văn hóa bản địa, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ.
Mô hình này cho thấy, khi văn hóa truyền thống được khai thác phù hợp, người dân không chỉ có thêm nguồn thu nhập mà còn có động lực duy trì nghề thủ công, trao truyền kỹ năng cho thế hệ trẻ.
Tại xã Con Cuông, các điểm du lịch cộng đồng bản Nưa, Khe Rạn cũng phát triển theo hướng khai thác những giá trị văn hóa vốn có của đồng bào Thái. Những ngôi nhà sàn truyền thống được cải tạo để đón khách; các hoạt động chế biến ẩm thực, biểu diễn văn nghệ, trải nghiệm sinh hoạt bản làng từng bước trở thành sản phẩm du lịch.
Ở điểm du lịch Khe Rạn, nay thuộc thôn Lam Sơn, xã Con Cuông, người dân phát triển dịch vụ homestay, phục vụ các món ăn truyền thống như xôi nếp, cá nướng, đồng thời giới thiệu nghề dệt, múa xòe và những phong tục đặc sắc.
Chị Lô Thị Hảo - chủ homestay Co Bá - cho biết, những nét văn hóa trước đây chủ yếu phục vụ sinh hoạt gia đình nay được du khách quan tâm, tìm hiểu và trải nghiệm. Điều này khiến người dân thêm tự hào, có ý thức gìn giữ truyền thống.
Không chỉ tại Con Cuông, du lịch cộng đồng còn phát triển ở xã Mường Lống, nơi có khí hậu mát mẻ, cảnh quan núi rừng đặc sắc và văn hóa truyền thống của đồng bào Mông.
Theo thông tin công bố tháng 5.2026, điểm du lịch cộng đồng Mường Lống đã được UBND tỉnh công nhận, với 5 mô hình homestay và hơn 20 thành viên tham gia. Người dân từng bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kết hợp kinh doanh lưu trú, ẩm thực và các hoạt động trải nghiệm.
Đáng chú ý, chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh giai đoạn 2021-2025 đã tạo động lực để nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng phục vụ.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An, tính đến tháng 5.2026, khu vực miền Tây có 24 thôn, bản phát triển du lịch cộng đồng với 81 hộ kinh doanh homestay, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 300 lao động địa phương. Toàn tỉnh có 6 điểm du lịch cộng đồng được công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh.
Bảo tồn gắn với phát triển
Cùng với việc hình thành các mô hình du lịch cộng đồng, Nghệ An đang chú trọng phát triển sản phẩm du lịch gắn với bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Theo số liệu ước tính được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An công bố trong tháng 10.2026, toàn tỉnh đón khoảng 10,3 triệu lượt khách trong 10 tháng, tăng 17% so với cùng kỳ. Trong đó, khách lưu trú đạt hơn 6,3 triệu lượt, khách quốc tế hơn 108.000 lượt.
Tổng thu từ du lịch ước đạt 31.472 tỉ đồng, tăng 17%; doanh thu dịch vụ du lịch đạt khoảng 12.680 tỉ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong bức tranh tăng trưởng chung đó, du lịch cộng đồng miền Tây được xác định là một trong những sản phẩm có khả năng tạo sự khác biệt, góp phần đa dạng hóa điểm đến và thu hút khách đến Nghệ An quanh năm.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng, tỉnh đang quan tâm kết nối du lịch cộng đồng với du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên, trải nghiệm nghề truyền thống và thưởng thức ẩm thực địa phương.
Những điểm đến như Vườn quốc gia Pù Mát, thác Kèm và các bản làng đồng bào Thái, Mông có điều kiện hình thành những tuyến du lịch kết hợp khám phá cảnh quan với trải nghiệm đời sống văn hóa.
Cùng với phát triển dịch vụ, việc gìn giữ những giá trị văn hóa nguyên bản được đặt lên hàng đầu. Tại nhiều địa phương, các lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, nhạc cụ và nghề truyền thống được tổ chức nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu, trân trọng di sản của dân tộc mình.
Thông qua Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, Nghệ An đã triển khai các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống, tập huấn kỹ năng và hỗ trợ xây dựng sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng.
Việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cùng Chương trình hành động số 23-CTr/TU của Tỉnh ủy Nghệ An, tiếp tục tạo cơ sở để địa phương phát huy giá trị văn hóa trong phát triển kinh tế, du lịch.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An Trần Thị Mỹ Hạnh chia sẻ, miền Tây Nghệ An cần được xác định là không gian phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và trải nghiệm đặc sắc. Theo bà, phát triển các mô hình homestay, farmstay gắn với bản sắc văn hóa đồng bào Thái, Mông và các dân tộc thiểu số sẽ tạo nên những sản phẩm khác biệt, vừa bảo tồn văn hóa truyền thống, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân.
