Quyền tự do ngôn luận là một trong những quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp ghi nhận và pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, quyền này không đồng nghĩa với việc mỗi cá nhân có thể tùy tiện sử dụng mạng xã hội để công kích, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác hoặc kêu gọi cộng đồng “đòi bỏ tù”, “đòi xử lý” một cá nhân khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít vụ việc trên không gian mạng đã bị đẩy đi quá xa khi nhiều người nhân danh tự do ngôn luận để mạt sát, quy kết, thậm chí kích động dư luận tấn công một cá nhân hoặc tổ chức.
Điều này không chỉ gây tổn hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác mà còn có thể khiến chính người đăng tải nội dung phải đối diện với nhiều chế tài pháp lý.
PV Báo Lao Động có cuộc trao đổi với Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường (Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp) về vấn đề này.
Thưa luật sư, hiện nay, nhiều vụ việc trên mạng xã hội xuất hiện tình trạng kêu gọi "bắt", "bỏ tù", "xử lý hình sự" một cá nhân khi cơ quan chức năng chưa có kết luận. Luật sư nhận định như thế nào về vấn đề này?
- Trong một Nhà nước pháp quyền, việc xác định một người có phạm tội hay không thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng trên cơ sở điều tra, truy tố, xét xử theo trình tự luật định.
Công dân có quyền đặt câu hỏi, bày tỏ quan điểm, đề nghị cơ quan chức năng làm rõ vụ việc, nhưng không nên tùy tiện tuyên bố một cá nhân là “tội phạm”, “lừa đảo”, “tham nhũng” khi chưa có bản án có hiệu lực pháp luật.
Nếu nghi ngờ ai đó vi phạm pháp luật, chỉ ra ai đó có dấu hiệu phạm tội, đồng thời tố giác đến cơ quan chức năng trên cơ sở những tài liệu chứng cứ khách quan, trên tinh thần xây dựng và bảo vệ lẽ phải thì không vấn đề gì. Tuy nhiên nếu chỉ căn cứ vào những thông tin trên mạng xã hội, thông tin một chiều chưa được kiểm chứng mà lại vội vàng thổi phồng, quy kết để buộc tội người khác thì đó là hành vi vi phạm pháp luật.
Vậy chế tài pháp luật quy định ra sao đối với hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm người khác trên mạng?
- Theo Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP nêu rõ về vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội, từ ngày 1.7.2026, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
Nghiêm trọng hơn, nếu hành vi phát ngôn thiếu kiểm soát, đưa thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự nhân phẩm của người khác hoặc thực hiện các hành vi bị cấm trên không gian mạng xâm phạm nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tùy thuộc vào hành vi cụ thể và hậu quả cụ thể mà người vi phạm sẽ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một số tội danh trong đó có thể kể đến như: Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự: áp dụng đối với trường hợp bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác;
Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự: Áp dụng khi có hành vi xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác.
Các hành vi đưa thông tin trái phép trên mạng có thể bị xử lý theo các quy định của Bộ luật Hình sự nếu xâm phạm đến lợi ích được pháp luật bảo vệ, tùy nội dung, mục đích, hậu quả và tính chất của hành vi.
Có những tội danh hình phạt tới 7 năm tù. Ngoài ra, người thực hiện hành vi đưa thông tin trái phép ở mức độ nghiêm trọng trên mạng xã hội còn phải bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm pháp luật của mình gây ra đối với nạn nhân.
Luật sư có đưa ra lưu ý nào để người dân đăng tải, chia sẻ thông tin trên mạng tuân thủ đúng quy định pháp luật?
- Trước khi nhấn nút đăng tải một thông tin trên mạng xã hội, mỗi người cần tự đặt câu hỏi: Thông tin này có đúng sự thật không? Có xâm phạm quyền của người khác không? Và nếu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, mình có sẵn sàng hay không? Ý thức pháp luật của mỗi công dân chính là hàng rào quan trọng nhất để xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn.
Xin cảm ơn ông!
